Telekomünikasyon sistemleri, telefonun keşfinden sonra hızla gelişen haberleşme araçları ile en yeni teknolojileri eskiden kurulmuş ve faal olan teçhizatlarla birlikte uyumlu olarak kullanan dünyanın en büyük otomatik sistemidir. Bu gelişmeler, insanların diğer insanlarla süratli, gizli ve güvenilir haberleşmeye verdikleri önem sonucu artan ilgi ve isteği ticari yönden cazip kılmasıyla meydana gelmiştir.
Genel bir telekomünikasyon şebekesi; abone terminal ve cihazları, santraller, iletim sistemleri, hatlar ve hat başı teçhizatlarından oluşur. Şekil.1 deki blok şema ile haberleşme sistemi bileşenleri gösterilmiştir. Santraller telekomünikasyon şebekesindeki esas görevlerine göre; lokal abone, tandem (transit), şehirlerarası ve milletlerarası santraller olarak gruplandırılırlar.
Bazı kısaltmaların açıklaması:
R/L : Radyo link sistemi.
K/P : Kuranportör, Anolog çoklayıcı ve taşıyıcı sistem.
12TN: Çıplak bakır havai hattan çalışan 12 kanallı çoklayıcı K/P techizatı.
FOK : Fiber optik kablo
FOHT: Fiber optik hat techizatı.
PCM : Sayısal çoklayıcı sistem. 30 ses kanalı bir fiziki devre teşkil eder.
Telekomünikasyon sistemlerine bağlı çok sayıda değişik haberleşme araçları bulunmaktadır. En yaygın olarak kullanılan telefon santralleri, haberleşme ağının düğüm noktalarıdır. Santraller arası iletim bağlantılarında çıplak havai hatlar, havai ve yeraltı kabloları, fiber optik kablolar veya kablosuz olarak radyo irtibatları kullanılır. Bir iletim irtibatından aynı anda çok sayıda konuşma kanalı iletebilmek için Anolog ve sayısal çoklayıcılar kullanılmaktadır.
Kablo uçlarına veya R/L sistemlerine irtibatlaşan bu terminal cihazları santral trank uçlarına Anolog olarak trank seviyesinde, sayısal olarak da 30 kanallı PCM seviyesinde irtibatlandırılmaktadır. Santrallerin abone bağlantıları genelde doğrudan bakır kablo ile bağlanır. (tm)zel durumlarda abone devrelerinden data haberleşmesi için modem kullanılabilir. Telefonun keşfinden sonra geliştirilen telefon cihazıyla doğrudan birbirine bağlı iki telefondan görüşme sağlanıyordu.
Telefon etmek isteyen manyeto ile zil akımını karşı tarafa göndererek ikaz etmekteydi. İlk işaretleşme zil akımıyla başlamıştır. Bu şekilde bir kimse telefon haberleşmesi yapmak istediği her yer için ayrı bir hat ve ayrı bir makine kullanmak mecburiyetinde kaldığından telefon hatlarının belli bir merkezde toplanarak buradan yol verme işleminin yapılması düşüncesiyle ilk manuel santral geliştirilmiştir.
Burada İşaretleşme için aboneden santrale zil akımı , operatörü uyaran lamba, operatörden aboneye zil akımı ve cevap veren abonenin meşguliyetini görmeye yarayan lambalar işaretleşmeye girmiştir. Bu santralde operatör, aboneden gelen istek doğrultusunda diğer bir telefon hattına kordon, jak (fiş) veya kle (anahtar) kullanarak bağlantı yapmakta ve bağlantıyı çözmektedir.
STD: Subscriber Trunk Dialling: Abonenin trank araması tabiri ilk uzak mesafe otomatik aramalarda kullanılmıştır.
ISD: İnternational subscriber dialling: Abonenin milletlerarası araması olarak haberleşmede kullanılmıştır.
Ancak haberleşmede istenen sürat ve gizlilik, insan unsuruna bağlı problemler yol verme sisteminde insan çalışmadan otomatik olarak bağlantı kuracak mekanizmaları geliştirmeye zorlamış ve otomatik santral keşfedilmiştir.
SANTRAL İŞARETLEŞME SİSTEMLERİ:
İşaretleşme sistemleri kullanılan haberleşme ünite ve cihazlarının bağlantı durumuna göre tasnif edilebilir.İşretleşmeler; abone ile santral arası işaretleşme, santraller arası işaretleşme ve santral içi anahtarlama işaretleşmeleri olarak gruplandırılabilir.
ABONE SANTRAL İŞARETLEŞMESİ:
Normal telefon makinesi iki telli olarak santrala bağlanmıştır. Telefonun ahizesi kaldırıldığında makina içerisindeki bir kontağın kapanması ile direnç üzerinden santral devresi kapanmış olur. Bu uyarı santralda çevir sesi talebi olarak değerlendirilir. Çevir sesi alındıktan sonra ilk rakam gönderilince ses kesilir, kayıt işlemi başlar. Son rakamdan sonra santral arama fonksiyonları gerçekleştirir, aranan aboneye zil , arayana geri zil tonu gönderir. Karşı taraf cevap verince konuşma bağlantısı kurulur.
Taraflardan birinin telefonu kapatması İle abone devresi açık devre olarak konuşma irtibatı kesilir. Basit bağlantı ve durumlar şekilde gösterilmiştir.Santrallerde çevir sesi alınmasından ilk rakama kadar, rakamlar arası, son rakam bekleme süreleri tanımlanmıştır. Bu zamanaşımı sürelerinden fazla beklemelerde santral işlemi iptal ederek devreyi keser. Ayrıca aranan abonenin telefonu kapatmasından sonra paralel telefona geçip cevap verme imkanı için hat çözme gecikmesi ( 5 ‑ 30 saniye) tanımlanmıştır.
Darbe genişliği 60 ms ve darbeler arası boşluk 40 ms olarak her rakam için eşit darbe sayısı gönderi,lir. 3 rakamı için üç darbe ve 0 rakamı için 10 darbe gönderilir. 0 rakamı 1 sn (1000 ms) süre ile gönderilebilmektedir. Yavaş bir sistem olduğu için elektronik sanayi gelişince DTMF telefonlar geliştirilerek hızlı arama sağlanmıştır. İkili frekansla (DTMF) rakam kodlama ve gönderme: Bu sistem elektronik ve sayısal santralların gelişmesinden sonra uygulanmaya başlanmıştır.
Her rakam için iki frekans bileşeni gönderilir. Bir tuşa çok kısa bir süre ( 50 ms) basmak rakam gönderme için yeterlidir. Bir abonenin telefon ahizesini kaldırması ile başlayan arama belli safhaları izleyerek tamamlanır. Hatalı işlemler ve arızalar sebebiyle arama yolu kurulamaması ve halinde santralın bağlı kalarak ortak donanımın gereksiz yere meşgul edilmemesi için her işleme bir zaman aralığı tanımlanmıştır.
ZAMANAŞIMI İLE SINIRLANAN OLAYLAR. SÜRESİ(saniye)
Çevir sesi için minimum ahize açık tutma (off hook) süresi. 0.5
Hat çöz işaretinin için minimum ahize kapalı tutma süresi. 10
Çevir sesinden sonra ilk rakamı bekleme süresi. 20
Rakamlar arası bekleme süresi 15
Son rakamdan sonra bekleme süresi 0
Aranan abonenin önce kapatması halinde çözme başlatma süresi 10
Bu değerler uluslar arası standartlar çerçevesinde kalmak üzere santral donanım imkanlarına göre işletmeci kuruluş tarafından belirlenir. Santralda Abone Bağlantıları Ve Hat Muayeneleri. Otomatik santrallarsa abone hatları iki telli olarak repartitördeki ana dağıtım çatısı MDF üzerinden abone teçhizatına bağlanırlar . Bu irtibat aşağıda şematik olarak gösterilmiştir. Burada hat muayene ve işletme kısımları belirtilmiştir.
Abonenin santral içerisinde kalan bağlantı ve donanımı ile hat muayene cihazının bakımı santral personelince yapılır. Abone hatlarının muayene ve arıza takibini repartitör görevlileri yaparlar. Test cihazları santral tiplerine göre değişmekle beraber ortak test bağlantısı ve ölçülecek değişkenler aşağıda verildiği gibidir.
